Yeniden sipariş noktası: stok bitmeden sipariş zamanını hesaplamak
Hazırlayan Ersin DorlakYayın: Son güncelleme:
8 dk okuma
Kısa özetYeniden sipariş noktası nasıl hesaplanır: günlük satış hızı, tedarik süresi, güvenlik stoku, koli içi adet ve tedarikçiye göre satın alma listesi.
Yeniden sipariş noktası, bir ürünün stoku hangi seviyeye indiğinde tedarikçiye sipariş verilmesi gerektiğini gösteren sayıdır. Bu sayı, siparişin depoya gelene kadar geçecek sürede satılacak miktarı ve beklenmedik durumlar için ayrılan payı birlikte hesaba katar. Raflar boşaldığında sipariş vermek geç kalmak demektir; çünkü tedarikçinin malı göndermesi günler sürer ve bu sürede satış durur. Tersine, her ürünü gözü kapalı fazla almak da nakdi depoya bağlar. Bu yazıda yeniden sipariş noktasının nasıl hesaplandığını, güvenlik stokunun neden gerektiğini, sipariş adedinin koli ve en az sipariş kurallarıyla nasıl yuvarlandığını ve Otopilot'un Düşük Stok Uyarı ve Satın Alma Önerisi botunun bu hesapları nasıl tek listede topladığını anlatıyoruz.
Yeniden sipariş noktası nedir ve neden önemlidir?
Her ürünün iki temel davranışı vardır: belli bir hızla satılır ve belli bir sürede yeniden tedarik edilir. Yeniden sipariş noktası bu iki davranışı tek bir sayıda birleştirir. Stok bu sayının altına indiğinde sipariş verilirse yeni mal, eldeki stok bitmeden gelir.
Küçük işletmelerde sipariş kararı çoğu zaman göz kararı verilir. Depoya bakılır, azalan ürünler not edilir, tedarikçi aranır. Bu yöntem az kalemle çalışırken iş görür; ama ürün sayısı yüzleri bulduğunda bazı ürünler gözden kaçar. Gözden kaçan ürün genellikle en çok satan üründür, çünkü en hızlı o tükenir.
Düzenli hesaplanan bir yeniden sipariş noktası şu sorunları azaltır:
- Satış kaybı: Stoku biten ürün için gelen müşteri başka yere gider ya da sepetini bırakır.
- Acil sipariş maliyeti: Son anda verilen sipariş daha pahalı kargoya ya da daha yüksek alış fiyatına razı olmayı gerektirir.
- Fazla stok: Yavaş satan ürünler gereğinden çok alınmaz, nakit başka ürünlere kalır.
- Pazaryeri performansı: Stoksuz kalan ürünler listelemede görünmez olur, sipariş iptalleri satıcı puanını etkiler.
Hesabın değeri, verinin düzenli güncellenmesine bağlıdır. Haftada bir ya da her sipariş gününden önce güncel stok ve satış listesiyle hesap yenilenirse sipariş listesi kendiliğinden ortaya çıkar.
Günlük satış hızı ve tükenme tarihi
Hesabın ilk adımı günlük satış hızıdır. Belirli bir dönemde satılan adet, o dönemin gün sayısına bölünür. Son otuz günde altmış adet satılan bir ürünün günlük hızı ikidir. Dönemin uzunluğu önemlidir: çok kısa bir dönem tek bir kampanya gününden etkilenir, çok uzun bir dönem ise son aylardaki değişimi gizler. Çoğu perakendeci için otuz günlük pencere dengeli bir başlangıçtır.
Günlük hız bulunduktan sonra eldeki stokun kaç gün yeteceği hesaplanır. Yirmi adet stoğu olan ve günde iki adet satılan bir ürün on gün sonra tükenir. Bugünün tarihine on gün eklendiğinde tahmini tükenme tarihi bulunur. Bu tarih, satın alma görüşmesinde tedarikçiye "en geç bu tarihte elimde olmalı" demenin somut karşılığıdır.
Satışı hiç olmayan ürünler bu hesapta ayrı tutulur. Günlük hız sıfırsa stok teorik olarak hiç bitmez; bu ürünler sipariş listesine değil, ölü stok listesine aittir. Uzun süredir satmayan ürünleri ayrıca incelemek, depodaki bağlı parayı görmek için yararlıdır.
Kampanyalı dönemlerde satış hızı geçici olarak yükselir. Kampanya biter bitmez eski hıza dönülecekse kampanya haftalarını pencereden çıkarmak ya da daha uzun bir pencere seçmek tahmini dengeler.
Tedarik süresi ve güvenlik stoku ile yeniden sipariş noktası
Yeniden sipariş noktası, tedarik süresi boyunca satılacak miktar ile güvenlik stokunun toplamıdır. Basit formül şöyledir: günlük satış hızı çarpı (tedarik süresi artı güvenlik günü). Tedarik süresi, siparişin verildiği günden malın satışa hazır olduğu güne kadar geçen süredir; sadece kargo süresi değil, tedarikçinin hazırlık süresi ve sizin mal kabul süreniz de buna dahildir.
Güvenlik stoku, satışın beklenenden hızlı gittiği ya da tedarikin geciktiği günler için ayrılan paydır. Gün cinsinden yazmak hesaplamayı kolaylaştırır. Yedi günlük güvenlik payı, günde iki adet satan bir ürün için on dört adet ek stok demektir.
Aşağıdaki tablo farklı hız ve tedarik süreleri için yeniden sipariş noktasını gösteriyor. Hesaplarda güvenlik günü yedi alınmıştır.
| Ürün | Günlük satış | Tedarik süresi | Yeniden sipariş noktası | Eldeki stok | Durum |
|---|---|---|---|---|---|
| Çay 1 kg | 2 adet | 10 gün | 34 adet | 20 adet | Kritik |
| Zeytin 1 kg | 1,5 adet | 7 gün | 21 adet | 3 adet | Kritik |
| Peçete | 1 adet | 5 gün | 12 adet | 10 adet | Sipariş zamanı |
| Şeker 5 kg | 3 adet | 7 gün | 42 adet | 400 adet | Yeterli |
Tablodaki "Kritik" durumu, stokun tedarik süresi dolmadan biteceğini gösterir. Bu ürünler için sipariş bugün verilse bile bir süre rafta boşluk olabilir; bu yüzden tedarikçiyle hızlandırma konuşmak ya da benzer bir ürünü öne çıkarmak gerekebilir. "Sipariş zamanı" ise stokun yeniden sipariş noktasının altına indiğini ama henüz tedarik süresi içinde bitmeyeceğini anlatır.
Güvenlik gününü seçerken tedarikçinin geçmiş davranışına bakmak işe yarar. Teslim tarihine sadık bir tedarikçi için birkaç günlük pay yeterli olabilir; sık geciken bir tedarikçide pay büyütülür. Bütün ürünlere aynı payı uygulamak yerine kritik ürünlerde daha geniş tutmak da yaygın bir yaklaşımdır.
Sipariş adedi: kapsama süresi, koli ve en az sipariş
Sipariş zamanını bilmek yetmez; ne kadar alınacağı da hesaplanmalıdır. Pratik bir yöntem, gelen siparişin belirli bir süreyi kapsamasını hedeflemektir. Hedef kapsama süresi otuz gün seçildiyse, sipariş adedi günlük hız çarpı (tedarik süresi artı kapsama süresi artı güvenlik günü) eksi eldeki stok olarak bulunur.
Günde iki adet satan, yirmi adet stoğu olan ve on günde gelen bir ürün için bu hesap şöyle ilerler: iki çarpı kırk yedi doksan dört eder; eldeki yirmi adet düşülünce yetmiş dört adet ihtiyaç kalır. Ürün on ikişerli kolilerle geliyorsa yetmiş dört, koli katına yukarı yuvarlanır ve seksen dört adet sipariş edilir.
Tedarikçinin en az sipariş miktarı da bu hesaba eklenir. İhtiyaç otuz adet ama tedarikçi yüz adetten az satmıyorsa sipariş yüze çıkar. Bu durumda fazla stokun maliyetini, sık sipariş vermenin maliyetiyle karşılaştırmak gerekir; çok yavaş satan ürünlerde başka bir tedarikçi aramak daha mantıklı olabilir.
Kapsama süresini belirlerken şu noktalar dikkate alınır:
- Depo alanı sınırlıysa kapsama süresi kısaltılır.
- Alış fiyatı sık değişiyorsa uzun kapsama fiyat riskini artırır.
- Raf ömrü kısa ürünlerde kapsama süresi raf ömrünü geçmemelidir.
- Tedarikçi toplu alımda indirim veriyorsa daha uzun kapsama düşünülebilir.
Fiyatların sık değiştiği dönemlerde satış fiyatlarını da toplu güncellemek gerekir; bunun için Excel ile toplu fiyat güncelleme yazımıza göz atabilirsiniz.
Tedarikçiye göre satın alma listesi
Hesaplar ürün ürün yapılır ama siparişler tedarikçi tedarikçi verilir. Aynı gün on farklı tedarikçiye sipariş verecek bir satın almacı için ürün sırasına göre dizilmiş bir liste pek işe yaramaz; her tedarikçiyi ararken ya da e-posta yazarken o tedarikçinin ürünlerini bir arada görmek ister. Tedarikçi bazında gruplama, siparişin ürün kodlarıyla birlikte hazırlanmasını ve sonradan gelen faturanın sipariş listesiyle karşılaştırılmasını da kolaylaştırır. Bu yüzden önerilen adetleri tedarikçiye göre gruplamak satın alma işini hızlandırır. Her tedarikçi için sipariş edilecek ürünler, adetler, birim maliyetler ve toplam tutar tek tabloda görüldüğünde hem sipariş metni hazırlanır hem de nakit ihtiyacı önceden bilinir.
Tedarikçi listesinde maliyet bilgisi eksik olan ürünler ayrıca işaretlenmelidir. Toplam tutar bu ürünler olmadan hesaplanacağı için gerçek ihtiyaçtan düşük görünür. Ürün listesine birim maliyet sütunu eklemek bu açığı kapatır.
Stok verisinin doğruluğu da en az formül kadar önemlidir. Sayım farkları, iade edilen ama sisteme girilmeyen ürünler ya da pazaryerinde ayrı tutulan stoklar hesabı yanıltır. Dönemsel sayımlar ve stok takibi ve fiyat izleme düzeni bu yüzden hesabın ön koşuludur. Birden fazla pazaryerinde satış yapanlar için stokların tek yerde toplanması da gerekir; bunu pazaryeri entegrasyonu yazımızda anlattık.
Otopilot ile düşük stok uyarısı ve satın alma önerisi
Otopilot'un Düşük Stok Uyarı ve Satın Alma Önerisi botu, bu hesapları yüklediğiniz ürün listesi üzerinden yapar. Kasa programınızdan, e-ticaret panelinizden ya da pazaryerinden dışa aktardığınız Excel ya da CSV dosyasında ürün adı, stok ve satış adedi sütunları bulunması yeterlidir. Barkod, tedarik süresi, en az sipariş, koli içi adet, tedarikçi ve birim maliyet sütunları isteğe bağlıdır; varsa hesaba katılır. Sütun başlıkları Türkçe ya da İngilizce yazılabilir.
Ayarlarda dört değer bulunur: satış penceresi (dosyadaki satış adedinin kaç günlük olduğu), varsayılan tedarik süresi, güvenlik günü ve hedef kapsama süresi. Dosyada ürün bazında tedarik süresi yazılmışsa o değer kullanılır. Ayarları değiştirdiğinizde dosyayı yeniden yüklemeniz gerekmez; liste yeni değerlerle yeniden hesaplanır.
Her ürün için günlük satış hızı, kalan gün, tahmini tükenme tarihi, yeniden sipariş noktası ve önerilen adet gösterilir. Ürünler Kritik, Sipariş zamanı, Yeterli ve Satış yok olarak ayrılır; liste en acil üründen başlar. Önerilen adet koli içi adede yukarı yuvarlanır ve en az sipariş miktarının altına düşmez.
Satın alma listesi tedarikçiye göre gruplanır; her tedarikçi için ürün sayısı ve toplam tutar görünür, maliyeti eksik ürün sayısı ayrıca belirtilir. Liste CSV olarak indirilir ve tedarikçiye gönderilecek sipariş için temel olur. Bot sipariş vermez ve tedarikçiye mesaj göndermez; karar ve sipariş sizde kalır.
Yüklenen son liste hesabınızda saklanır; sayfayı yeniden açtığınızda aynı listeyi görürsünüz. Yeni stok sayımı ya da satış raporu geldiğinde dosyayı yeniden yüklemeniz yeterlidir. Dosyada müşteri adı, adres ya da telefon gibi kişisel veri içeren sütunlar gerekmez; KVKK açısından bu sütunları dışa aktarmadan önce çıkarmanız önerilir.
Botun paket ve süre seçenekleri için fiyatlar sayfasına bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Yeniden sipariş noktası her ürün için ayrı mı hesaplanır?
Evet. Her ürünün satış hızı ve tedarik süresi farklıdır; bu yüzden yeniden sipariş noktası ürün bazında hesaplanır. Bot listedeki her satır için ayrı hesap yapar.
Satış penceresini kaç gün seçmeliyim?
Dosyadaki satış adedi hangi dönemi kapsıyorsa o gün sayısını girin. Son otuz günün satışını aktardıysanız otuz yazın; yedi günlük raporla çalışıyorsanız yedi yazın. Yanlış pencere, hızı olduğundan düşük ya da yüksek gösterir.
Önerilen adet neden ihtiyaçtan fazla çıkıyor?
Önerilen adet koli içi adedin katına yukarı yuvarlanır ve en az sipariş miktarının altına inmez. Bu iki kural nedeniyle sipariş, hesaplanan ihtiyaçtan biraz fazla olabilir.
Mevsimsel ürünlerde hesap doğru çalışır mı?
Hesap, yüklenen dönemin ortalama satışına dayanır. Sezonu başlayan ya da biten ürünlerde geçmiş dönem gelecek dönemi temsil etmeyebilir; bu ürünlerde öneriyi kendi beklentinize göre düzeltmeniz gerekir.
Bot tedarikçiye otomatik sipariş gönderiyor mu?
Hayır. Bot yalnız hesap yapar ve tedarikçiye göre gruplanmış listeyi hazırlar. Siparişi kontrol edip tedarikçinize siz gönderirsiniz.
Satışı olmayan ürünler ne oluyor?
Satış penceresinde hiç satılmayan ürünler Satış yok olarak ayrılır ve sipariş listesine girmez. Bu ürünleri ölü stok olarak ayrıca değerlendirmeniz önerilir.
Kaynaklar
Bu sayfayı kim hazırladı?
Bu içeriği Otopilot kurucusu Ersin Dorlak, ürünü geliştiren ekiple birlikte hazırladı. Deneyimimizi kendi sitemizde ediniyoruz: otopilot.net'i de aynı panelden, 99 kurallı denetimle tarıyor ve çıkan bulguları düzeltiyoruz. Ölçmediğimiz bir rakamı ölçülmüş gibi yazmıyoruz.
Ekibimiz ve ilkelerimizSitenizde aynı kontrolleri yapın
Ücretsiz site analiziyle sayfalarınızdaki teknik ve içerik sorunlarını görün. Düzeltmeleri panelde hazırlamak ve sitenize uygulamak için planları inceleyin.