Otopilot
Ürün Rehberleri

Vergi kimlik numarası doğrulama: VKN, TCKN ve unvanı fatura kesmeden önce kontrol etmek

Hazırlayan Yayın: Son güncelleme:

9 dk okuma

Kısa özetVergi kimlik numarası doğrulama için VKN ve TCKN algoritması, e-Fatura mükellef sorgusu ve unvan karşılaştırması. Hatalı faturayı baştan önleyin.

Vergi kimlik numarası doğrulama, fatura keseceğiniz müşterinin VKN ya da TC kimlik numarasının biçim olarak geçerli olup olmadığını, e-Fatura sistemine kayıtlı olup olmadığını ve sizdeki unvanın sistemdeki unvanla uyuşup uyuşmadığını fatura kesilmeden önce kontrol etmektir. Hatalı bir numara ya da yanlış yazılmış bir unvanla kesilen fatura, iptal ve yeniden düzenleme işlemi doğurur; e-Fatura mükellefine yanlışlıkla e-Arşiv fatura kesmek ise belge türünün hatalı seçilmesi anlamına gelir. Bu yazıda VKN ve TCKN'nin nasıl kontrol edildiğini, algoritmanın neyi kanıtlayıp neyi kanıtlamadığını, mükellef sorgusunun ve unvan karşılaştırmasının nasıl çalıştığını ve Otopilot'un Fatura Bilgisi Doğrulama botunun bu kontrolleri nasıl yaptığını anlatıyoruz.

Bu kontrol özellikle toplu faturalamada önem kazanır. Tek tek kesilen faturada hata fark edilir; yüzlerce satırlık bir listede ise yanlış bir hane gözden kaçar.

Fatura bilgisi neden hatalı girilir?

Hataların çoğu bilginin müşteriden alınıp sisteme aktarılması sırasında oluşur. Telefonda söylenen bir numaranın bir hanesi yanlış duyulur, kartvizitten okunan unvanın kısaltması farklı yazılır, eski bir faturadan kopyalanan bilgi şirket nevi değiştirdiği için güncelliğini yitirmiştir. Pazar yerlerinden ve web sitesinden gelen siparişlerde ise kurumsal fatura bilgisini müşterinin kendisi yazar; yazım hataları doğrudan sisteme girer.

İkinci kaynak, müşterinin e-Fatura durumunun bilinmemesidir. Bir şirket e-Fatura sistemine geçtiğinde size bunu bildirmeyebilir. Siz e-Arşiv fatura kesmeye devam ederseniz belge türü hatalı olur ve faturanın iptal edilip doğru türde yeniden düzenlenmesi gerekir.

Üçüncü kaynak, unvanın serbest metin olmasıdır. "ABC Gıda San. ve Tic. Ltd. Şti." ile "ABC GIDA SANAYİ VE TİCARET LİMİTED ŞİRKETİ" aynı şirkettir, ama göz kontrolünde farklı görünebilir. Tersine, benzer görünen iki unvan farklı şirketlere ait olabilir.

Hatanın maliyeti yalnız bir faturanın yeniden düzenlenmesiyle sınırlı kalmaz. Müşterinin muhasebesi hatalı faturayı kabul etmez, ödeme gecikir, iptal ve yeniden düzenleme için iki tarafın da zaman ayırması gerekir. Ay sonuna yakın fark edilen hatalar, beyanname dönemine denk geldiğinde iş yükünü daha da artırır.

VKN ve TCKN nedir, nasıl ayrılır?

Türkiye'de vergi mükellefleri iki tür numarayla tanınır. Tüzel kişiler, yani şirketler, dernekler ve vakıflar, Gelir İdaresi Başkanlığı tarafından verilen 10 haneli vergi kimlik numarasını (VKN) kullanır. Gerçek kişilerde ise TC kimlik numarası vergi kimlik numarası yerine geçer; şahıs şirketleri ve serbest meslek erbabı faturalarında 11 haneli TC kimlik numarası yazılır.

ÖzellikVKNTCKN
Hane sayısı1011
Kimlere verilir?Tüzel kişiler ve bazı özel durumlarTürkiye Cumhuriyeti vatandaşı gerçek kişiler
Son haneKontrol basamağı10. ve 11. hane kontrol basamakları
İlk hane kuralıSıfır olabilirSıfır olamaz
Faturada kullanımıŞirket faturalarında alıcı kimliğiŞahıs ve şahıs işletmesi faturalarında alıcı kimliği

Hane sayısı, hangi algoritmanın uygulanacağını belirler. 10 haneli bir numara VKN, 11 haneli bir numara TCKN olarak değerlendirilir; başka uzunluktaki bir değer doğrudan hatalıdır.

Müşteri kartlarında bu iki numarayı aynı alanda tutmak yaygındır ve sorun değildir; önemli olan alanın içeriğinin hane sayısına göre doğru yorumlanmasıdır. Bir şirket müşterisinin kartında 11 haneli bir numara görüyorsanız, büyük olasılıkla şirket yetkilisinin kişisel numarası yanlışlıkla yazılmıştır. Bu durumda fatura şirket yerine kişi adına düzenlenmiş olur.

Algoritmayla vergi kimlik numarası doğrulama

Her iki numaranın son haneleri, önceki hanelerden hesaplanan kontrol basamaklarıdır. Bu sayede bir hanenin yanlış yazılması ya da iki hanenin yer değiştirmesi çoğu durumda fark edilir.

TCKN algoritması

TC kimlik numarasının resmî kontrol kuralları şöyledir:

  • Numara 11 haneden oluşur ve ilk hanesi sıfır olamaz.
  • 1, 3, 5, 7 ve 9. hanelerin toplamı 7 ile çarpılır; bu sonuçtan 2, 4, 6 ve 8. hanelerin toplamı çıkarılır. Sonucun 10'a bölümünden kalan 10. haneyi vermelidir.
  • İlk 10 hanenin toplamının 10'a bölümünden kalan 11. haneyi vermelidir.

Örnek olarak 12345678950 numarasına bakalım. Tek sıradaki hanelerin toplamı 1+3+5+7+9 = 25, bunun 7 katı 175'tir. Çift sıradaki hanelerin toplamı 2+4+6+8 = 20'dir. 175 − 20 = 155, 10'a bölümünden kalan 5'tir ve 10. hane gerçekten 5'tir. İlk on hanenin toplamı 50, 10'a bölümünden kalan 0'dır ve 11. hane 0'dır. Numara algoritmaya uyar; ama bu, numaranın gerçek bir kişiye ait olduğunu göstermez. Bu numara, algoritmayı göstermek için yaygın kullanılan bir örnektir.

VKN algoritması

10 haneli VKN'de son hane, ilk dokuz haneden hesaplanan bir kontrol basamağıdır. Hesapta her haneye sırasına bağlı bir sayı eklenip 10'a göre kalanı alınır, bu değer ikinin sırasına bağlı bir kuvvetiyle çarpılıp 9'a göre kalanı alınır ve dokuz hanenin sonuçları toplanır. Toplamı 10'un katına tamamlayan rakam son haneyi vermelidir. Kural kısa görünse de elle uygulamak zahmetlidir; bu yüzden toplu listelerde bir yazılımla kontrol etmek pratiktir.

Algoritma neyi kanıtlamaz?

Algoritmanın doğru çıkması, numaranın biçim olarak geçerli olduğunu gösterir. Numaranın gerçekten verilmiş olduğunu, faal bir mükellefe ait olduğunu ya da sizin sandığınız şirkete ait olduğunu kanıtlamaz. Kurallara uyan ama kimseye ait olmayan pek çok numara üretilebilir. Algoritma, yazım hatalarını yakalayan ilk süzgeçtir; mükellefin kimliğini doğrulamak için bir kayıt sorgusu gerekir.

Bunun pratik bir sonucu vardır. Müşteri kendi numarasını bir hane yanlış yazdığında, yanlış numara tesadüfen algoritmaya uymayabilir ve yakalanır. Ama numarayı bambaşka bir şirketin numarasıyla karıştırmışsa algoritma hiçbir şey söylemez. Bu tür hataları ancak unvan karşılaştırması ortaya çıkarır; bu yüzden iki kontrol birlikte kullanılmalıdır.

e-Fatura mükellef sorgusu ve unvan karşılaştırması

e-Fatura sistemine kayıtlı kullanıcıların listesi, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın sistemi üzerinden tutulur ve özel entegratörler bu listeyi müşterilerinin sorgulayabileceği şekilde sunar. Bir VKN ya da TCKN için mükellef sorgusu yapıldığında kayıtlı kullanıcı olup olmadığı, posta kutusu etiketleri ve sistemde kayıtlı unvan öğrenilir.

Bu sorgunun fatura türü açısından sonucu açıktır. Alıcı e-Fatura sistemine kayıtlıysa, iki taraf arasındaki fatura e-Fatura olarak düzenlenir. Alıcı kayıtlı değilse ve siz e-Arşiv uygulamasındaysanız, fatura e-Arşiv fatura olarak düzenlenir. Mükellef listesine fatura kesmeden hemen önce bakmak, alıcının yeni geçiş yapmış olma ihtimalini de kapsar.

Posta kutusu etiketi, e-Fatura sisteminde faturanın hangi adrese gönderileceğini belirleyen tanımdır. Kayıtlı bir kullanıcının bir ya da birden fazla etiketi bulunabilir. Etiketin varlığı, alıcının e-Fatura alabildiğini gösterir; faturayı gönderirken hangi etiketi seçeceğiniz ise kullandığınız fatura uygulamasında belirlenir.

Unvan karşılaştırmasında harfi harfine eşitlik aramak yanıltıcıdır. Karşılaştırmadan önce iki unvanın aynı biçime getirilmesi gerekir: Türkçe harfler (ı, i, ğ, ü, ş, ö, ç) ve büyük küçük harf farkı eşitlenir, "A.Ş." ile "Anonim Şirketi", "Ltd. Şti." ile "Limited Şirketi" gibi kısaltmalar aynı kabul edilir. Bu eşitlemeden sonra kalan farklar, gerçekten dikkat edilmesi gereken farklardır.

Sonucu tek bir evet ya da hayır yerine bir benzerlik puanıyla görmek daha doğrudur. Yüksek puan, aynı şirketin farklı yazımı olduğunu; düşük puan ise ya ciddi bir yazım hatasını ya da yanlış numarayı gösterir. Düşük puanlı satırlarda müşteriyle iletişime geçip bilgiyi teyit etmek gerekir.

Vergi dairesi bilgisi

Faturada alıcının vergi dairesi de yer alır. Şirketler zaman zaman adres değişikliği nedeniyle başka bir vergi dairesine bağlanır ve bu bilgi müşteri kartında güncellenmez. Mükellef sorgusundan gelen vergi dairesi adını kendi kaydınızla karşılaştırmak, bu tür eskimiş bilgileri ortaya çıkarır. Fark gördüğünüzde müşteriden güncel bilgiyi isteyip kartı düzeltmek, sonraki faturaların doğru düzenlenmesini sağlar.

Otopilot ile vergi kimlik numarası doğrulama

Otopilot'un Fatura Bilgisi Doğrulama (VKN/TCKN ve Unvan) botu bu kontrolleri tek ekranda yapar. Numaraları tek tek yazabilir ya da CSV veya Excel listesi yükleyebilirsiniz; bir listede en çok 500 satır işlenir. Bot 10 haneli numaralar için VKN kontrol basamağı algoritmasını, 11 haneli numaralar için resmî TCKN algoritmasını uygular ve biçim olarak hatalı satırları işaretler.

Kendi Nilvera entegratör API anahtarınızı girerseniz bot her numara için mükellef sorgusu yapar: numaranın e-Fatura kayıtlı kullanıcı olup olmadığına posta kutusu etiketlerinden bakar, sistemdeki unvanı ve vergi dairesini getirir. Sizin girdiğiniz unvan, sistemdeki unvanla Türkçe harf, büyük küçük harf ve şirket türü kısaltmaları eşitlenerek karşılaştırılır ve bir benzerlik puanı gösterilir.

Her satırın sonucu açıkça yazılır: kayıtlı kullanıcıysa "e-Fatura mükellefi: e-Fatura kesin", kayıtlı değilse "kayıtlı değil: e-Arşiv fatura". API anahtarı girilmemişse ya da servis yanıt vermezse bot tahmin yürütmez ve satırı dürüstçe "doğrulanamadı" olarak işaretler. Bu sürümde yalnız Nilvera desteklenir; diğer entegratörlerle mükellef sorgusu yapılmaz.

Liste dosyasını hazırlarken

Toplu kontrolde en çok zaman kaybettiren şey dosyanın kendisidir. Birkaç basit kural işinizi kolaylaştırır:

  • Numara sütununu metin olarak biçimlendirin. Tablo programları sıfırla başlayan VKN'lerin baştaki sıfırını silebilir; bu durumda 10 haneli numara 9 haneye düşer ve hatalı görünür.
  • Numaradaki boşluk, tire ve nokta gibi işaretleri temizleyin; numara yalnız rakamlardan oluşmalıdır.
  • Unvanı müşterinin faturada görmek istediği biçimde, kısaltmalarıyla birlikte yazın.
  • Aynı müşteri listede birden fazla kez geçiyorsa tekrarları çıkarın; böylece satır sınırına daha geç ulaşırsınız.

Sonuçları gözden geçirirken önce algoritmadan geçemeyen satırlara bakın; bunlar kesin yazım hatalarıdır. Ardından unvan benzerlik puanı düşük satırları ve "doğrulanamadı" olarak işaretlenenleri ele alın.

Fatura listelerinizi bir tablodan diğerine aktarma düzeni için fatura Excel aktarma yazımıza, pazar yeri siparişlerinin muhasebeye akışı için pazaryeri entegrasyonu rehberimize bakabilirsiniz. Paketler için fiyatlar sayfası incelenebilir.

Kontrolü bir alışkanlık hâline getirmek en çok ay sonunda işe yarar. Toplu fatura kesmeden önce müşteri listesini bir kez doğrulamak, iptal ve yeniden düzenleme işini ay ortasına dağılmış küçük düzeltmeler yerine tek bir kontrole indirir.

Sık sorulan sorular

Algoritma doğru çıktıysa numara gerçek midir?

Hayır. Algoritma yalnız numaranın biçim olarak geçerli olduğunu gösterir. Numaranın kayıtlı ve faal bir mükellefe ait olup olmadığı ancak mükellef sorgusuyla anlaşılır.

Nilvera hesabım yok, bot yine işe yarar mı?

Evet, biçim kontrolü için API anahtarı gerekmez. VKN ve TCKN algoritmaları her satıra uygulanır. Mükellef sorgusu ve unvan karşılaştırması ise yapılamaz; bu satırlar "doğrulanamadı" olarak görünür.

e-Fatura mükellefine e-Arşiv fatura kesersem ne olur?

Belge türü hatalı seçilmiş olur. Faturanın iptal edilip e-Fatura olarak yeniden düzenlenmesi gerekir. Bu yüzden fatura kesmeden önce alıcının kayıtlı kullanıcı olup olmadığına bakmak önemlidir.

Unvan benzerlik puanı düşük çıktı, ne yapmalıyım?

Müşteriyle iletişime geçip unvanı ve numarayı teyit edin. Düşük puan ya ciddi bir yazım hatasına ya da numaranın başka bir şirkete ait olmasına işaret eder.

Liste dosyamda kaç satır olabilir?

Bir seferde en çok 500 satır işlenir. Daha uzun listeleri parçalara bölerek yükleyebilirsiniz.

Bot fatura da kesiyor mu?

Hayır. Bot yalnız fatura bilgilerini kontrol eder. Faturayı kendi e-Fatura ya da e-Arşiv uygulamanızdan düzenlersiniz.

Şahıs şirketine fatura keserken hangi numarayı yazmalıyım?

Şahıs şirketlerinde işletme sahibinin TC kimlik numarası vergi kimlik numarası yerine geçer. Müşteriden 11 haneli numarayı isteyin ve bot ile algoritma kontrolünden geçirin.

Kaynaklar

Bu sayfayı kim hazırladı?

Bu içeriği Otopilot kurucusu Ersin Dorlak, ürünü geliştiren ekiple birlikte hazırladı. Deneyimimizi kendi sitemizde ediniyoruz: otopilot.net'i de aynı panelden, 99 kurallı denetimle tarıyor ve çıkan bulguları düzeltiyoruz. Ölçmediğimiz bir rakamı ölçülmüş gibi yazmıyoruz.

Ekibimiz ve ilkelerimiz

Sitenizde aynı kontrolleri yapın

Ücretsiz site analiziyle sayfalarınızdaki teknik ve içerik sorunlarını görün. Düzeltmeleri panelde hazırlamak ve sitenize uygulamak için planları inceleyin.

İlgili yazılar

Tüm yazılar