Otopilot
Ürün Rehberleri

Reçete maliyeti hesaplama: alış fiyatı artınca menü fiyatı nasıl güncellenir?

Hazırlayan Yayın: Son güncelleme:

9 dk okuma

Kısa özetReçete maliyeti hesaplama adımları: fire oranı, porsiyon maliyeti, maliyet oranı, KDV ve yuvarlamayla alış fiyatı artan ürünlerde menü fiyatı önerisi.

Reçete maliyeti hesaplama, menüdeki her ürünün bir porsiyonunu hazırlamak için kullanılan malzemelerin güncel alış fiyatlarıyla ne kadara mal olduğunu bulmaktır. Restoran, kafe ve pastanelerde malzeme fiyatları sık değişir; ama menü fiyatları çoğu zaman tahminle ya da "herkes artırdı, biz de artıralım" düşüncesiyle güncellenir. Sonuçta bazı ürünler sessizce zarar ettirmeye başlarken bazılarının fiyatı gereğinden fazla artırılır. Reçete bazında hesap yapmak, hangi ürünün ne kadar etkilendiğini ve fiyatın ne kadar değişmesi gerektiğini gösterir. Bu yazıda porsiyon maliyetinin nasıl bulunduğunu, fire oranının etkisini, maliyet oranı ve brüt kâr kavramlarını, fiyat güncellemede kullanılan stratejileri, KDV ve yuvarlama ayrıntılarını ve Otopilot'un Menü Fiyatı Enflasyon Güncelleme Önerisi botunun bu hesabı nasıl yaptığını anlatıyoruz.

Reçete maliyeti hesaplama nasıl yapılır?

Bir menü ürününün maliyeti, reçetesindeki her malzemenin porsiyon başına kullanılan miktarı ile o malzemenin birim maliyetinin çarpılıp toplanmasıyla bulunur. Hesabın üç bileşeni vardır: malzeme listesi, reçete ve alış fiyatları.

Malzeme listesinde her malzemenin adı, birimi (kilogram, litre ya da adet) ve alış fiyatı bulunur. Reçetede ise bir porsiyon için hangi malzemeden ne kadar kullanıldığı yazılır. Birimlerin tutarlı olması şarttır: kıyma kilogramla alınıyorsa reçetede de kilogram cinsinden yazılmalıdır. 150 gram yerine 0,15 kg yazmak, hesabın doğru çıkmasını sağlar.

Reçetenin gerçekçi olması hesabın kendisi kadar önemlidir. Mutfakta "göz kararı" hazırlanan ürünlerde porsiyon miktarları kişiden kişiye değişir. Reçeteyi yazmadan önce birkaç porsiyonu tartarak hazırlamak, ortalama miktarı bulmanın en güvenilir yoludur. Sos, yağ, baharat ve garnitür gibi küçük kalemler tek tek önemsiz görünür; ama hepsi birlikte porsiyon maliyetinde fark edilir bir yer tutar. Bu kalemleri ihmal etmek yerine "yağ ve baharat" gibi bir toplu satırla reçeteye eklemek daha doğru sonuç verir.

Hesabı bir kez yapmak yetmez. Malzeme fiyatları değiştikçe reçete maliyeti de değişir. Bu yüzden hesap, alış fiyatlarının güncellendiği her dönemde yeniden yapılmalıdır.

Alış fiyatlarını güncel tutmanın en kolay yolu, tedarikçi faturalarını düzenli olarak malzeme listesine işlemektir. Her fatura geldiğinde fiyatı değişen malzemeleri not etmek, ay sonunda toplu bir güncelleme yapmaktan daha doğru sonuç verir. Aynı malzemeyi birden çok tedarikçiden alıyorsanız, hangi fiyatı esas alacağınıza baştan karar verin: son alış fiyatı mı, ortalama fiyat mı? Son alış fiyatı maliyet değişimini daha hızlı yansıtır; ortalama fiyat ise kısa süreli dalgalanmaları yumuşatır. İkisi de kullanılabilir, yeter ki her dönemde aynı yöntem uygulansın.

Fire oranı ve porsiyon maliyeti

Fire, satın alınan malzemenin kullanılamayan kısmıdır: sebzenin kabuğu ve sapı, etin sinir ve yağ ayıklaması, meyvenin çekirdeği gibi. Bir kilogram domates aldığınızda bir kilogramın tamamı tabağa girmez. Fire oranını hesaba katmamak, maliyeti olduğundan düşük gösterir.

Fire oranı hesaba şöyle girer: kullanılabilir malzemenin birim maliyeti, alış fiyatının kullanılabilir oran ile bölünmesiyle bulunur. Fire oranı yüzde 20 olan ve kilogramı 50 TL'ye alınan domatesin kullanılabilir kilogramı 50 ÷ 0,80 = 62,50 TL'ye mal olur.

Aşağıdaki tablo bir köfte porsiyonu için kurulmuş örnek bir hesaptır. Fiyatlar ve miktarlar yalnız hesabın mantığını göstermek içindir; kendi alış fiyatlarınızı ve reçetenizi kullanın.

MalzemePorsiyon miktarıFireEski alışYeni alışEski maliyetYeni maliyet
Kıyma0,15 kgyok500 TL/kg600 TL/kg75,00 TL90,00 TL
Domates0,10 kgyüzde 2040 TL/kg50 TL/kg5,00 TL6,25 TL
Pide1 adetyok10 TL12 TL10,00 TL12,00 TL
Yağ ve baharat0,02 ltyok100 TL/lt125 TL/lt2,00 TL2,50 TL
Toplam————92,00 TL110,75 TL

Bu örnekte porsiyon maliyeti 92,00 TL'den 110,75 TL'ye, yani 18,75 TL artmıştır. Artışın büyük kısmı kıymadan gelir. Bu tür bir tablo, fiyat güncellemesi yapmadan önce hangi malzemenin maliyeti en çok etkilediğini de gösterir; bazen fiyatı artırmak yerine tedarikçiyi ya da porsiyon miktarını gözden geçirmek daha doğru bir karar olabilir.

Fire oranını belirlemek için de ölçüm gerekir. Bir kasa sebzeyi ayıklamadan önce ve sonra tartmak, gerçek fire oranını verir. Mevsim, tedarikçi ve malzemenin kalitesi fire oranını değiştirebilir; bu yüzden oranı yılda birkaç kez kontrol etmek iyi bir alışkanlıktır.

Maliyet oranı ve brüt kâr

Maliyet oranı, yaygın adıyla food cost, porsiyon maliyetinin KDV hariç satış fiyatına oranıdır. Bu oran, satış fiyatının ne kadarının malzemeye gittiğini gösterir. Oran ne kadar düşükse, kira, personel, enerji ve kâr için kalan pay o kadar büyüktür.

Yukarıdaki örnekte köftenin menü fiyatı KDV dahil 400 TL olsun ve KDV oranı örnek olarak yüzde 10 alınsın. KDV hariç fiyat 400 ÷ 1,10 = 363,64 TL olur. Eski maliyet oranı 92,00 ÷ 363,64, yani yaklaşık yüzde 25,3'tür. Fiyat değişmezse yeni maliyet oranı 110,75 ÷ 363,64, yani yaklaşık yüzde 30,5'e çıkar.

Brüt kâr ise KDV hariç satış fiyatından porsiyon maliyetinin çıkarılmasıyla bulunur. Örnekte eski brüt kâr 363,64 − 92,00 = 271,64 TL, fiyat değişmezse yeni brüt kâr 252,89 TL'dir.

Hangi maliyet oranının uygun olduğu işletmeden işletmeye değişir. Kira ve personel gideri yüksek bir işletme daha düşük bir oran hedeflerken, hızlı satış yapan bir işletme daha yüksek bir oranla çalışabilir. Hedef oranı başka işletmelerin rakamlarından değil, kendi gider yapınızdan çıkarmak gerekir.

Maliyet oranını tek tek ürünlerde değil, menünün tamamında da izlemek gerekir. Bazı ürünlerin oranı yüksek olabilir; çok satıldıkları ve müşteriyi işletmeye çektikleri için bu kabul edilebilir. Önemli olan, menünün genelinde satış adetleriyle ağırlıklandırılmış ortalama oranın hedefinize yakın kalmasıdır. Yüksek oranlı bir ürünü düşük oranlı bir içecek ya da tatlıyla birlikte sunmak, ortalamayı dengelemenin yollarından biridir.

Porsiyon küçültmek de maliyet artışına karşı başvurulan bir yoldur; ama dikkatli kullanılmalıdır. Müşteri porsiyondaki değişikliği çoğu zaman fiyattaki değişiklikten daha çabuk fark eder. Porsiyonu değiştirmeye karar verirseniz reçeteyi de güncelleyin; aksi hâlde hesap eski miktarlarla yapılmaya devam eder ve maliyet olduğundan yüksek görünür.

Fiyat güncelleme stratejileri

Maliyet arttığında yeni fiyatı belirlemenin birkaç yolu vardır. Her biri farklı bir önceliği korur:

  • Hedef maliyet oranı. Belirlediğiniz bir oranı tutturacak fiyat hesaplanır. Örnekte hedef yüzde 28 ise KDV hariç fiyat 110,75 ÷ 0,28 = 395,54 TL, KDV dahil yaklaşık 435 TL olur.
  • Mevcut maliyet oranını koru. Ürünün eski oranı korunur. Örnekte yaklaşık yüzde 25,3'lük oran için KDV dahil fiyat yaklaşık 481,50 TL çıkar.
  • Porsiyon başı brüt kâr tutarını koru. Ürünün porsiyon başına bıraktığı tutar korunur. Örnekte KDV hariç fiyat 110,75 + 271,64 = 382,39 TL, KDV dahil yaklaşık 420,60 TL olur.

Üç strateji aynı ürün için 420 ile 482 TL arasında değişen öneriler verir. Brüt kâr tutarını korumak en küçük artışı, oranı korumak en büyük artışı önerir. Hangisinin seçileceği işletmenin rekabet durumuna ve müşteri kitlesine bağlıdır.

Önerilen fiyat genellikle yuvarlanır. 1, 5 ya da 10 TL'nin katlarına yuvarlamak ya da ,90 ile biten fiyatlar kullanmak yaygındır. Yuvarlama yönünü ve birimini önceden belirlemek, menüde tutarlı bir görünüm sağlar.

Tek seferde yapılacak artışa bir üst sınır koymak da müşteri tepkisini yönetmenin bir yoludur. Örnekte artış sınırı yüzde 15 belirlenirse 400 TL'lik ürünün yeni fiyatı en çok 460 TL olabilir; oranı koruma stratejisinin önerdiği 481,50 TL bu sınıra çekilir. Kalan farkın bir sonraki güncellemede ele alınması planlanabilir.

Fiyat güncellemesini müşteriye nasıl yansıtacağınızı da düşünün. Menünün tamamını aynı gün değiştirmek yerine önce maliyet oranı en çok bozulan ürünlerden başlamak, değişikliği daha az göze batan bir hâle getirir. Kasada ve servis ekibinde yeni fiyatların bilinmesi, menüde ve kasa sisteminde farklı fiyatların görünmesini önler. Çevrim içi sipariş platformlarında satış yapıyorsanız oradaki fiyatları da aynı gün güncellemek, müşteri şikâyetlerinin önüne geçer.

Menüdeki fiyatı değiştirdiğinizde, işletmede ve varsa çevrim içi menüde fiyatların güncel ve okunaklı biçimde gösterilmesi gerekir. Fiyat Etiketi Yönetmeliği, yiyecek ve içecek sunulan işyerlerinde fiyat listelerinin gösterilmesiyle ilgili kurallar içerir. Uygulamanın ayrıntıları zaman içinde değişebileceği için güncel yönetmeliği ve Ticaret Bakanlığı duyurularını kontrol edin. Menünüzü dijital olarak sunuyorsanız QR menü hazırlama yazımız güncel fiyatları masaya taşımanın yollarını anlatır.

Otopilot ile reçete maliyeti hesaplama

Otopilot'un Menü Fiyatı Enflasyon Güncelleme Önerisi botu, yukarıdaki hesabın tamamını sizin girdiğiniz alış fiyatlarıyla yapar. Adında enflasyon geçse de bot enflasyon verisi kullanmaz; yalnız kendi alış fiyatlarınızla çalışır.

Önce malzeme listesini oluşturursunuz: her malzeme için ad, birim (kg, lt ya da adet), eski alış fiyatı, yeni alış fiyatı ve fire oranı. Malzeme fiyatlarını Excel ya da CSV dosyasıyla toplu yükleyebilirsiniz. Ardından reçeteleri girersiniz: menü ürünü, porsiyon başına malzeme miktarları ve mevcut satış fiyatı.

Fiyat stratejisi olarak üç seçenekten birini seçersiniz:

  • Hedef maliyet oranı (food cost).
  • Mevcut maliyet oranını koru.
  • Porsiyon başı brüt kâr tutarını koru.

KDV dahil satış fiyatı için KDV oranını, yuvarlama biçimini (1, 5, 10 TL'ye ya da ,90 sonlu) ve tek seferde en çok artış sınırını ayarlarsınız. KDV oranını siz girersiniz; güncel oranı Gelir İdaresi Başkanlığı kaynaklarından kontrol edin.

Bot her ürün için eski maliyeti, yeni maliyeti, maliyet artışını, eski ve yeni maliyet oranını, önerilen fiyatı ve mevcut fiyatla farkını gösterir. Sonuçları CSV olarak dışa aktarabilirsiniz. Verileriniz hesabınızda saklanır; bir sonraki fiyat değişiminde yalnız yeni alış fiyatlarını girmeniz yeterlidir. Fiyatları çok sayıda kanalda güncellemeniz gerekiyorsa Excel ile toplu fiyat güncelleme rehberimize, paket seçenekleri için fiyatlar sayfasına bakabilirsiniz.

Sık sorulan sorular

Bot enflasyon oranına göre fiyat artırıyor mu?

Hayır. Bot enflasyon verisi kullanmaz. Hesap tamamen sizin girdiğiniz eski ve yeni alış fiyatları, reçeteleriniz ve seçtiğiniz stratejiyle yapılır.

Fire oranını nasıl belirlemeliyim?

Malzemeyi ayıklamadan önce ve sonra tartarak bulabilirsiniz. Kullanılamayan kısmın toplam ağırlığa oranı fire oranıdır. Mevsime ve tedarikçiye göre değişebileceği için dönem dönem kontrol edin.

Maliyet oranı KDV dahil mi hariç mi hesaplanır?

Maliyet oranı KDV hariç satış fiyatı üzerinden hesaplanır, çünkü KDV işletmenin geliri değildir. Bot önerilen fiyatı hesaplarken KDV hariç değeri bulur, ardından girdiğiniz KDV oranıyla KDV dahil fiyata çevirir ve yuvarlar.

Hangi fiyat stratejisini seçmeliyim?

Rekabetin yoğun olduğu ürünlerde brüt kâr tutarını korumak daha küçük artış önerir. Kârlılığı korumak öncelikliyse maliyet oranını korumak ya da hedef oran seçmek daha uygundur. Aynı listeyi farklı stratejilerle hesaplayıp sonuçları karşılaştırabilirsiniz.

Menü fiyatlarını ne sıklıkla güncellemeliyim?

Kesin bir sıklık yoktur. Alış fiyatlarınız belirgin biçimde değiştiğinde hesabı yeniden yapmak ve maliyet oranı hedefinizden uzaklaşan ürünleri gözden geçirmek yeterlidir. Çok sık yapılan küçük artışlar yerine planlı aralıklarla yapılan güncellemeler müşteri açısından daha anlaşılırdır.

Artış sınırı ne işe yarar?

Tek seferde yapılacak fiyat artışını sınırlar. Strateji daha yüksek bir fiyat önerse bile öneri bu sınıra çekilir; böylece müşterinin karşısına ani ve büyük bir fiyat değişikliği çıkmaz.

Kaynaklar

Bu sayfayı kim hazırladı?

Bu içeriği Otopilot kurucusu Ersin Dorlak, ürünü geliştiren ekiple birlikte hazırladı. Deneyimimizi kendi sitemizde ediniyoruz: otopilot.net'i de aynı panelden, 99 kurallı denetimle tarıyor ve çıkan bulguları düzeltiyoruz. Ölçmediğimiz bir rakamı ölçülmüş gibi yazmıyoruz.

Ekibimiz ve ilkelerimiz

Sitenizde aynı kontrolleri yapın

Ücretsiz site analiziyle sayfalarınızdaki teknik ve içerik sorunlarını görün. Düzeltmeleri panelde hazırlamak ve sitenize uygulamak için planları inceleyin.

İlgili yazılar

Tüm yazılar