Ön muhasebe programı: fatura, tahsilat ve alacak yaşlandırmayı tek yerde tutmak
Hazırlayan Ersin DorlakYayın: Son güncelleme:
8 dk okuma
Kısa özetÖn muhasebe programı ne yapar, neyi yapmaz? Kalem bazlı KDV, kısmi tahsilat, alacak yaşlandırma, gider kaydı ve Paraşüt ile BizimHesap bağlantısı.
Ön muhasebe programı, işletmenin kestiği faturaları, aldığı ödemeleri ve yaptığı giderleri günü gününe kaydettiği yazılımdır. Resmî defterleri mali müşaviriniz tutar; ön muhasebe ise o defterlere giden bilginin düzenli ve eksiksiz olmasını sağlar. Kime ne kadar fatura kesildiği, hangi faturanın tahsil edildiği ve kimin ödemesinin geciktiği, ay sonunu beklemeden görülebilmelidir.
Küçük işletmelerde bu bilgi çoğu zaman bir tabloda, banka ekstresinde ve e-posta kutusunda dağınık durur. Bu yazıda bir ön muhasebe programının hangi işleri yapması gerektiğini, alacak yaşlandırmanın nasıl okunacağını, KDV hesabında nelere dikkat edileceğini ve Otopilot'taki Ön Muhasebe modülünün bu işleri nasıl yaptığını anlatıyoruz. Modülün neyi yapmadığını da açıkça yazıyoruz.
Ön muhasebe programı neyi tutar, neyi tutmaz?
Ön muhasebe ile resmî muhasebe arasındaki çizgi net çizilmezse yanlış beklentiler doğar. Ön muhasebe programı işletmenin kendi takibi içindir; vergi beyannamesi vermez, yevmiye defteri tutmaz ve mali müşavirin yerini almaz.
Bir ön muhasebe programında beklenen kayıtlar şunlardır:
- Satış faturaları: Alıcı, düzenleme ve vade tarihi, kalemler, KDV ve genel toplam.
- Tahsilatlar: Hangi faturaya ne zaman ne kadar ödeme geldiği; kısmi ödemeler dahil.
- Faturasız gelirler: Fatura kesilmeden alınan ödemeler ya da diğer gelir kalemleri.
- Giderler: Kira, maaş, yazılım aboneliği gibi düzenli ve düzensiz harcamalar.
- Özet ve dışa aktarım: Aylık tablo ve mali müşavire gönderilebilecek dosyalar.
Resmî fatura belgesi ise ayrı bir konudur. e-Fatura ve e-Arşiv Fatura, Gelir İdaresi Başkanlığı'nın düzenlemelerine göre yetkili sistemler üzerinden düzenlenir. Bir ön muhasebe programındaki fatura kaydı bu belgenin kendisi değildir; bu ayrım özellikle mükellefiyet türünüz değiştiğinde önem kazanır. Hangi belgeyi düzenlemeniz gerektiğini mali müşavirinizle netleştirin.
Fatura kalemleri ve KDV hesabı
Bir faturanın toplamı, kalemlerinin toplamıyla kuruşu kuruşuna tutmalıdır. Bu basit görünse de KDV her kalemde ayrı hesaplandığında yuvarlama farkları çıkabilir. Doğru yöntem, her kalemde net tutarı ve KDV'yi ayrı ayrı kuruşa yuvarlamak, genel toplamı da yuvarlanmış kalemlerin toplamı olarak almaktır.
Örnek bir hesap şöyle görünür:
| Kalem | Miktar × birim fiyat | Net tutar | KDV oranı | KDV | Kalem toplamı |
|---|---|---|---|---|---|
| Web sitesi bakımı | 1 × 2.500,00 | 2.500,00 | yüzde 20 | 500,00 | 3.000,00 |
| Basılı katalog | 3 × 140,35 | 421,05 | yüzde 10 | 42,11 | 463,16 |
| Kitap | 2 × 95,50 | 191,00 | yüzde 1 | 1,91 | 192,91 |
| Genel toplam | — | 3.112,05 | — | 544,02 | 3.656,07 |
Tablodaki tutarlar yalnız hesap yöntemini göstermek içindir. Hangi mal ve hizmete hangi KDV oranının uygulanacağı 3065 sayılı Katma Değer Vergisi Kanunu ve ilgili düzenlemelerle belirlenir; oranlar zaman içinde değişebilir. Bir kalemin oranından emin değilseniz mali müşavirinize danışın.
Faturada dikkat edilecek diğer noktalar:
- Fatura numarası sıralı olmalı. Boş bırakılan numaranın program tarafından sıralı verilmesi atlamaları önler.
- Vade tarihi girilmeli. Vadesiz fatura alacak takibinde görünmez.
- Kesilen fatura sonradan değiştirilmemeli. Hatalı fatura iptal edilip yenisi kesilmeli; iz kaybolmamalı.
Fatura numaralarını kontrol ederken alıcının vergi kimlik numarasını doğrulamak da hatalı faturayı baştan önler; bunun nasıl yapıldığını vergi numarası doğrulama yazımızda anlattık.
Tahsilat takibi ve alacak yaşlandırma
Satış yapmak ile parayı almak aynı şey değildir. Tahsilat takibi, kesilen her faturanın ne kadarının ödendiğini ve ne kadarının açık kaldığını gösterir. Kısmi ödemeler sık görüldüğü için program bir faturaya birden çok tahsilat girilmesine izin vermelidir. Faturanın durumu da buna göre değişir: açık, kısmen tahsil edilmiş, vadesi geçmiş ya da tamamen tahsil edilmiş.
Alacak yaşlandırma, açık alacakları vadesinden bu yana geçen süreye göre gruplar. Tipik gruplar şunlardır: vadesi gelmemiş, 1–30 gün gecikmiş, 31–60 gün, 61–90 gün ve 90 günden fazla. Bu tablo iki soruya cevap verir: Toplam ne kadar alacağınız var ve bunun ne kadarı riskli?
Yaşlandırmayı okurken şunlara bakın:
- 90 günden eski alacaklar genellikle ayrı bir görüşme gerektirir; yalnız hatırlatma mesajıyla kapanmaları zordur.
- Aynı müşterinin birden çok gecikmiş faturası varsa yeni iş vermeden önce ödeme planını konuşun.
- 31–60 gün grubundaki artış, hatırlatmaların geç yapıldığını gösterebilir.
Geciken ödemeler için kibar ve net bir hatırlatma metninin nasıl yazılacağını ödeme hatırlatma mesajı yazımızda örneklerle ele aldık.
Ay sonu kapanış listesi
Ön muhasebe kayıtlarının değeri, ay sonunda mali müşavire eksiksiz bir dosya gönderebildiğinizde ortaya çıkar. Her ayın son iş gününde kısa bir kontrol yapmak, sonraki ayın ilk haftasında belge aramakla geçen zamanı azaltır. Kontrol için şu sırayı izleyebilirsiniz:
- Kesilen faturalar: Ay içinde yapılan her satışın faturasının kesildiğini ve taslakta fatura kalmadığını kontrol edin.
- Tahsilatlar: Banka hareketlerinizdeki her girişin bir faturaya ya da faturasız gelire bağlandığından emin olun.
- Giderler: Ay içindeki harcama belgelerinin hepsinin girildiğini ve kategorilerinin doğru olduğunu kontrol edin.
- Açık alacaklar: Yaşlandırma tablosunda grup değiştiren faturaları not edin ve hatırlatmaları planlayın.
- Dışa aktarım: Ayın kayıtlarını dosya olarak alıp mali müşavirinizle paylaşın.
Bu kontrolü her ay aynı gün yapmak, düzensiz yapılan büyük kapanışlardan daha az zaman alır. Kontrol sırasında bulduğunuz eksikleri o gün tamamlayın; birkaç ay biriken eksik belgeleri sonradan toplamak çok daha zordur.
Gelir ve gider kaydı
Gider kayıtları kârlılığı görmenin tek yoludur. Kira, maaş ve abonelikler gibi düzenli giderler ay başında, düzensiz giderler ise oluştuğu gün girilmelidir. Giderleri kategoriyle girmek, aylık özette hangi kalemin büyüdüğünü görmeyi kolaylaştırır. Gider belgelerinin saklanmasına ilişkin yükümlülükler 213 sayılı Vergi Usul Kanunu'nda düzenlenir; programdaki kayıt belgenin aslının yerine geçmez.
Muhasebe yazılımı bağlantısı ne kazandırır?
Mali müşaviriniz Paraşüt ya da BizimHesap gibi bir yazılım kullanıyorsa, ön muhasebede kestiğiniz faturayı aynı bilgileri yeniden yazmadan oraya göndermek hem zaman kazandırır hem yazım hatasını önler. Bağlantı yapılırken dikkat edilecek noktalar:
- Bağlantı kendi hesabınızla kurulmalı. API bilgileri sizin muhasebe hesabınıza aittir ve yalnız hesap sahibi tarafından girilmelidir.
- Gönderilen fatura iki yerde değiştirilmemeli. Fatura programa gönderildikten sonra düzeltme o programda yapılmalıdır; aksi hâlde iki kayıt birbirinden ayrılır.
- Bağlantı gerçek bir istekle test edilmeli. Ayarların kaydedilmesi bağlantının çalıştığını göstermez.
Pazaryerinde satış yapıyorsanız siparişlere fatura yüklenip yüklenmediğini ayrıca kontrol etmeniz gerekir; bu konuyu pazaryeri fatura yükleme kontrolü yazımızda ele aldık.
Otopilot'ta Ön Muhasebe ile ön muhasebe programı kullanımı
Otopilot'taki Ön Muhasebe modülü, panelde Modüller → İşletme → Ön Muhasebe menüsünden açılır ve dört sekmeden oluşur: Özet, Satış faturaları, Gelir ve gider ve Entegrasyonlar.
Satış faturaları sekmesinde Yeni fatura ile alıcıyı, düzenleme ve vade tarihini girersiniz. Fatura numarasını boş bırakırsanız ONM, yıl ve sıra numarasından oluşan bir numara verilir. Kalemlerde açıklama, miktar, KDV hariç birim fiyat ve KDV oranı (yüzde 0, 1, 10 ya da 20) girilir; ara toplam, KDV ve genel toplam siz yazarken hesaplanır. Her kalemde net tutar ve KDV kuruşa yuvarlanır, genel toplam yuvarlanmış kalemlerin toplamıdır.
Ödeme geldiğinde faturayı açıp Tahsilat ekle ile tutarı ve tarihi girersiniz. Kısmi tahsilat yapılabilir; kalan tutar ve durum (Açık, Kısmi tahsil, Vadesi geçti, Tahsil edildi) kendiliğinden güncellenir. Fatura silinmez, iptal edilir; yalnız taslaklar silinebilir. Tahsilatı olan fatura iptal edilemez.
Gelir ve gider sekmesinde giderleri ve faturasız gelirleri KDV dahil tutar ve kategoriyle girersiniz; KDV dahil tutardan KDV ayrıca hesaplanır. Özet sekmesi bu ayın kesilen fatura, tahsilat ve gider toplamını, açık alacağınızı, son 12 ayın aylık tablosunu ve alacak yaşlandırmayı gösterir. Aylık özet yalnız TL kayıtlarını sayar; döviz faturaları listede ve yaşlandırmada ayrı satırda görünür. Faturaları, gelir-gider kayıtlarını ve aylık özeti CSV olarak indirip Excel'de açabilirsiniz.
Satış ve Müşteri Takibi modülü de açıksa alıcıyı CRM firmalarından seçebilir, fırsat kartındaki Fatura kes düğmesiyle taslağı hazırlayabilirsiniz. CRM tarafını CRM programı rehberimizde anlattık.
Entegrasyonlar sekmesinde Paraşüt için Client ID ve Client Secret girilir, gösterilen yönlendirme adresi Paraşüt uygulamanıza eklenir ve Paraşüt ile yetkilendir adımıyla izin verilir. BizimHesap için firma kimliği ve token girilir. Test et düğmesi bağlantıyı gerçek bir istekle doğrular. Bağlantı çalışıyorsa faturayı tek tuşla programa gönderebilir ya da kesilen faturaların otomatik gönderilmesini açabilirsiniz. Gönderilmiş fatura panelde değiştirilemez; düzeltme muhasebe programında yapılır.
Modülün yapmadıkları da nettir: Buradaki fatura kaydı resmî e-Fatura ya da e-Arşiv belgesi değildir. Modül beyanname hazırlamaz, banka hesabına bağlanmaz ve stok tutmaz. Logo İşbaşı bağlantısı, İşbaşı'nın API belgesi herkese açık olmadığı için şu an yoktur.
| İhtiyaç | Ön Muhasebe modülünde |
|---|---|
| Kalem bazlı fatura ve KDV | Var; yüzde 0, 1, 10, 20 oranları |
| Kısmi tahsilat | Var; durum kendiliğinden güncellenir |
| Alacak yaşlandırma | Var; beş gecikme grubu |
| Gider ve faturasız gelir | Var; kategoriyle |
| Dışa aktarım | CSV (fatura, gelir-gider, aylık özet) |
| Paraşüt ve BizimHesap | Kendi hesabınızla bağlantı |
| Resmî e-Fatura / e-Arşiv | Yok |
| Banka ve stok | Yok |
Modül Mağazası'nın genel tanıtımı Modül Mağazası sayfasındadır; güncel fiyatlar Fiyatlar sayfasında yer alır. Faturaları başka bir kaynaktan tabloya aktarmanız gerekiyorsa fatura Excel aktarma yazımıza da bakabilirsiniz.
Sık sorulan sorular
Ön muhasebe programı mali müşavirin yerini tutar mı?
Hayır. Ön muhasebe programı işletmenin kendi takibi içindir. Resmî defterler, beyannameler ve vergi yükümlülükleri mali müşavirinizin sorumluluğundadır; ön muhasebe ona düzenli ve eksiksiz bilgi gitmesini sağlar.
Otopilot'ta kestiğim fatura e-Fatura yerine geçer mi?
Geçmez. Ön Muhasebe modülündeki kayıt resmî e-Fatura ya da e-Arşiv belgesi değildir. Resmî belgeyi yetkili sisteminizden düzenlemeniz gerekir; Paraşüt ya da BizimHesap bağlantısı bu adımı kolaylaştırır.
Kısmi ödeme alan faturayı nasıl takip ederim?
Faturaya her ödeme için ayrı tahsilat girin. Kalan tutar ve durum kendiliğinden güncellenir; fatura tamamen ödenince Tahsil edildi olur.
Alacak yaşlandırma tablosu neyi gösterir?
Açık alacaklarınızı vadesinden bu yana geçen süreye göre gruplar: vadesi gelmemiş, 1–30 gün, 31–60 gün, 61–90 gün ve 90 günden fazla gecikmiş. Toplam alacağınızın ne kadarının zamanında, ne kadarının riskli olduğunu tek bakışta görürsünüz. Grup değiştiren faturalar hatırlatma ya da görüşme sırası gelen müşterileri gösterir.
Döviz faturaları özette neden görünmüyor?
Aylık özet yalnız TL kayıtlarını sayar. Döviz faturaları fatura listesinde ve alacak yaşlandırmada ayrı satırda görünür.
Gönderdiğim faturayı düzeltmem gerekirse ne yaparım?
Muhasebe programına gönderilmiş fatura panelde değiştirilemez. Düzeltmeyi Paraşüt ya da BizimHesap üzerinde yapın; böylece iki kayıt birbirinden ayrılmaz.
Kaynaklar
Bu sayfayı kim hazırladı?
Bu içeriği Otopilot kurucusu Ersin Dorlak, ürünü geliştiren ekiple birlikte hazırladı. Deneyimimizi kendi sitemizde ediniyoruz: otopilot.net'i de aynı panelden, 99 kurallı denetimle tarıyor ve çıkan bulguları düzeltiyoruz. Ölçmediğimiz bir rakamı ölçülmüş gibi yazmıyoruz.
Ekibimiz ve ilkelerimizSitenizde aynı kontrolleri yapın
Ücretsiz site analiziyle sayfalarınızdaki teknik ve içerik sorunlarını görün. Düzeltmeleri panelde hazırlamak ve sitenize uygulamak için planları inceleyin.